Wierzba – Salix

wierzba

Wierzby oczyszczają ziemię, wodę i powietrze, przyciągają ptaki i pszczoły. Niektóre odmiany to drzewa, inne to krzewy. Dają człowiekowi opał i wiklinę, ale są także surowcem zielarskim.

Odmiany wierzby 

Wśród wierzb wyróżniamy wiele odmian m.in.  wierzbę purpurową Salix purpurea L., wierzbę białą Salix alba L., wierzbę kruchą Salix fragilis L., wierzbę szarą Salix cinerea, wierzbę rokitą Salix repens, wierzbę wiciową Salix viminalis, wierzbę uszatą Salix aurita, wierzbę iwą Salix caprea i wierzbę pięciopręcikową – Salix pentandra L. Wg dr Ożarowskiego najbardziej bogata w związki czynne jest wierzba purpurowa. Prof Lamer-Zarawska podaje, iż wierzba purpurowa zawiera do 11% glikozydów salicylowych, natomiast wierzba biała – do 3%. Dr Różański do surowców zielarskich zalicza także wierzbę kruchą. Pozostałe odmiany są uboższe w związki czynne.

Odmiany różnią się od siebie wyglądem oraz terenem występowania. Wierzba purpurowa występuje na niżu i w niższych partiach górskich, często hodowana jest na plantacjach. Osiąga wysokość do 6 m. Młode pędy mają czerwone zabarwienie. Wierzba biała rośnie nad rzekami i stojącymi zbiornikami wodnymi. Dorasta do 25 m wysokości, korowinę ma barwy brunatnej lub żółtawoszarej, młode gałązki mają kolor oliwkowy lub oliwkowo-brunatny. Wierzba krucha to drzewo, które osiąga do 15 m wysokości. Koronę ma kopulastą, gałązki za młodu żółtawe lub brunatne, lśniące, liście lancetowate. Rośnie przy drogach, nad ciekami wodnymi, przy olszynach i w wilgotnych lasach.

Surowiec zielarski

Surowcem zielarskim są liście, kora i młode gałązki z liśćmi, bądź też z pąkami. Korę Cortex Salicis zbiera się wczesną wiosną przed wytworzeniem się liści, z młodych i gładkich gałązek, zdejmując ją w odcinkach długości około 20 m. Można ją zbierać także jesienią. Gałązki pozyskuje się od marca do lipca, liście natomiast – w czerwcu i lipcu. Gałązki i korowinę najlepiej wysuszyć w piekarniku ogrzanym do 60 st C, zaś liście w miejscach przewiewnych i w suszarniach naturalnych. Kora po wysuszeniu jest bez zapachu, smak ma gorzkawy, ściągający.

Podstawowe związki czynne

Wszystkie wymienione surowce zawierają glikozydy fenolowe ( m.in. salicynę, salikortynę, salidrozyd, populinę, fragilinę, triandrynę i salirepozyd ), flawonoidy ( m.in. izosalipur-purozyd i hiperozyd), garbniki pirokatechinowe i galotaniny w ilości 10%, fenolokwasy: kwas kawowy, ferulowy, p-kumarowy, kwas elagowy; katechinę,olejek eteryczny i sole mineralne.

Salicyna z wierzby a syntetyczna

Wierzba jest surowcem zielarskim należącym do leków salicylowych gdyż zawiera salicynę (glikozyd salicylowy). Jest ona połączeniem saligeniny z glukozą. Glikozydy fenolowe łatwo rozpadają się w przewodzie pokarmowym, uwalniając alkohol salicylowy, który utlenia się do kwasu salicylowego. Powstające rozpuszczalne sole tego kwasu dobrze wchłaniają się do krwiobiegu i wywierają działanie przeciwzapalne, przeciwreumatyczne, przeciwbólowe, ściągające, przeciwgorączkowe oraz przeciwbakteryjne.
Ogólne działanie farmakologiczne surowca jest łagodniejsze i wolniejsze w porównaniu z syntetycznymi salicylanami np. aspiryną, ponieważ wierzba zawiera znacznie mniej salicylanów niż wynoszą dawki preparatów syntetycznych. Salicylany pozyskane z roślin m.in. z wierzby nie powodują działań ubocznych, które często występują przy dłuższym podawaniu ich syntetycznych form i wiążą się z krzepliwością krwi. Aspiryna często jest podawana w prewencji chorób zakrzepowo – miażdżycowych i przy długim stosowaniu może powodować krwawienia z nosa lub z żołądka w chorobie wrzodowej. Wyciąg z kory wierzby nie hamuje agregacji płytek krwi, a więc nie działa przeciwzakrzepowo i nie jest tym samym stosowany w profilaktyce zatorów zakrzepowych.

Wierzba przeciwreumatycznie

Wierzba znana jest od wieków jako naturalny lek na choroby reumatyczne. Wyciągi z rośliny działają także przeciwbólowo i przeciwzapalnie. Odwary z kory wierzby stosuje się jako leki pomocnicze w podostrym i przewlekłym gośćcu stawowym lub mięśniowym. Kora wierzby złagodzi dolegliwości związane z bólami mięśni i stawów oraz nerwobóle.

Kora wierzby na gorączkę

Korę wierzby najczęściej podaje się w mieszankach z innymi surowcami o podobnym działaniu jako środek przeciwgorączkowy. Przeziębienie, choroby zakaźne typu grypa, angina, świnka, odra czy ospa, gorączka, dreszcze, nieżyt układu oddechowego – tutaj ulgę przyniesie kora wierzby.
Zadziała ona jak NLPZ, chociaż łagodniej i bez skutków ubocznych.

Kora wierzby – stany zapalne układu pokarmowego

Ze względu na obecność garbników (działanie ściągające, przeciwzapalne i przeciwbakteryjne) wierzbę stosuje się niekiedy w przewlekłych nieżytach jelit oraz jako lek przeciwbiegunkowy. Zalecana jest także przy niestrawności, bólach brzucha, zapaleniu błon śluzowych przewodu pokarmowego.

Zewnętrzne zastosowanie kory wierzby

Kora wierzby stosowana jest do kąpieli, m.in. przy nadmiernej potliwości (dobrze działa w połączeniu z szałwią) oraz w gośćcu.
Dr Różański poleca wciągi z wierzby do okładów na chore oczy (stany zapalne i ropne), do nasiadówek 30 minut przy chorobach kobiecych, do płukania włosów przy łupieżu tłustym, do lewatyw przy biegunce i niestrawności oraz w stanach zapalnych jelit, do płukania jamy ustnej i gardła przy stanach zapalnych i ropnych oraz do okładów na skórę przy schorzeniach bakteryjnych i wirusowych oraz łojotoku.

Działania niepożądane

Duże dawki przetworów z kory wierzby mogą powodować zaparcia.

Interakcje

Salicyna może nasilać działanie NLPZ (np. aspiryny).

Przeciwwskazania

Uczulenie lub nadwrażliwość na salicylany, ciąża, okres karmienia piersią, spastyczny nieżyt oskrzeli, astma oskrzelowa. Wyciągu z kory nie należy także stosować u dzieci poniżej 12 roku życia.

Dawkowanie

Średnia dawka dobowa wynosi 60 – 120 mg salicyny. W przebiegu zmian degeneracyjnych i zmian reumatycznych tkanek miękkich zaleca się stosować 3 razy dziennie po 30 – 40 kropli wyciągu płynnego lub 2 – 3 tabletki suchego wyciągu z kory wierzby. Jako środek przeciwgorączowy, przeciwzapalny, doustnie, dobowo odwary z 6 – 12 g surowca.

Przetwory z wierzby

Napar: 3 łyżki liści zalać 2 szklankami wrzącej wody, odstawić na 30 minut, przecedzić. Pić 4-6 razy dziennie po 150 ml.

Odwar z kory wierzbowej: 1 i 1/2 łyżki rozdrobnionej kory zalać 2 szklankami wody gorącej i gotować pod przykryciem 5-7 min. Odstawić na 15 min i przecedzić. Pić 1/3-1/2 szklanki 3-4 razy dziennie 30-60 min po posiłkach jako środek przeciwzapalny, przeciwgorączkowy i przeciwreumatyczny oraz pomocniczo w migrenie i łuszczycy.

Nalewka wierzbowa – Tinctura Salicis: pół szklanki kory, gałązek lub liści zalać 300-400 ml wódki, wytrawiać 14 dni, przefiltrować. Zażywać 3-4 razy dz. po 1 łyżce w 50 ml wody.

Wypicie 150 ml mocnej kawy (z 2 czubatych łyżeczek) po zażyciu 15 ml nalewki wierzbowej lub 200 ml odwaru z kory – spotęguje działanie przeciwbólowe kwasu salicylowego jaki powstaje z salicyny zawartej w tych przetworach. 150 ml dobrze zaparzonej kawy zawiera około 150 mg kofeiny. Dlatego właśnie kofeina wchodzi w skład (obok głównego środka przeciwbólowego) wielu mieszanek przeciwbólowych.
Wraz z przetworami wierzby należy zażywać witamin C w dawce 800-1000 mg/24 h oraz nalewkę lub napar z ruty.

Zioła o działaniu przeciwgorączkowym

Zmieszać po 50 g kory wierzbowej i korzenia goryczki oraz po 25 g ziela drapacza lekarskiego, korzenia mniszka i ziela centurii. Do termosu wsypać 1 i 1/2 łyżki ziół, zalać 2 szklankami wody wrzącej i pozostawić na 1 godzinę.Pić 2/3 szklanki 2-3 razy dziennie między posiłkami. Do każdej porcji naparu można dodać 1 łyżkę soku malinowego. Równoczesne przyjmować witaminę C i Rutinoscorbin.

Kąpiele w nadmiernym poceniu

100 g liści szałwii, 50 g kory wierzby i 25 g kwiatów rumianku zalać 3-4 1 wody wrzącej i ogrzać pod przykryciem do wrzenia. Odstawić na 15 min i przecedzić do wanny wypełnionej do 1/3 wodą o temp. około 37°C. Wytrawione zioła przenieść do woreczka płóciennego, zawiązać i zanurzyć w wannie. Czas kąpieli 15-20 min. Następnie owinąć mokre ciało prześcieradłem kąpielowym i odpoczywać 30 min. Stosować w nadmiernej potliwości, świądzie, pokrzywce i innych dolegliwościach skórnych.

Dodaj komentarz

Twój adres email nie zostanie opublikowany. Pola, których wypełnienie jest wymagane, są oznaczone symbolem *