Wierzba biała – Salix alba L.

wierzba biała

Wierzba biała rośnie w swoim naturalnym środowisku w dolinach i na brzegach rzek oraz trawiastych torfowiskach, na podmokłych i zalewowych łąkach, wzdłuż sztucznych kanałów i na brzegach jezior. Przy ujściach dużych rzek wierzba tworzy przejrzyste zarośla. W tych warunkach dobrze znosi zacienienie i nadmierną wilgotność.

Drewno wierzby białej jest wykorzystywane do produkcji artykułów gospodarstwa domowego, papieru i pojemników. Gałęzie są używane do wyrobu wikliny i koszyków. Przemysł – otrzymuje z wierzby barwnik, który farbuje skóry, wełnę i tkaniny jedwabne na kolor czerwono-brązowy i żółty. Młode pędy służą jako pasza dla owiec, kóz i jeleni.

Tydzień Palmowy przed Wielkanocą to święto chrześcijańskie, którego symbolem od dawna są gałązki wierzby – „wierzbowe piuski”.

Do celów leczniczych można stosować różne gatunki wierzby: wierzbę białą i wierzę kruchą, wierzbę szarą – Salix cinerea, wierzbę rokitą – Salix repens, wierzbę wiciową – Salix viminalis, wierzbę uszatą – Salix aurita i wierzbę iwą – Salix caprea. Oficjalnie surowiec pozyskiwany jest z wierzby białej Salix alba L. lub wierzby purpurowej Salix purpura L.

Ponad sto lat temu z kora wierzby wyizolowano kwas salicylowy, niesteroidowy środek przeciwzapalny, znany jako aspiryna, która ma także działanie przeciwbólowe, przeciwgorączkowe i antyagregacyjne.

Opis botaniczny

Drzewo liściaste, lub krzew (po ścięciu) z rodziny wierzbowatych, do 30 m wysokości, o gładkiej, zielonoszarej korze. Młode pędy są oliwkowo-zielone lub czerwonobrązowe, na końcach srebrzysto puszyste. Starsze pędy są nagie, elastyczne, niełamliwe, błyszczące, żółtawo-czerwonobrązowe. Dolne gałęzie często opadają ku ziemi. Liście wierzby białej są od góry ciemnozielone. Liście okrągłe, jajowate lub szeroko lancetowate, zaostrzone, nieregularnie karbowane, ciemnozielone, z wierzchu nagie, od spodu szaro-czarne, 5-15 cm długości i 1-3 cm szerokości, białawe po otwarciu, pokryte imponującymi, srebrzystymi włoskami. Kwiaty są jednopłciowe, dwupienne, zebrane w kwiatostan, zwany „kotkami”. Kolczyki męskie jajowate, odstające, do 6 cm długości; żeńskie cylindryczne na szypułkach, do 10 cm długości. Wierzba biała kwitnie w kwietniu, owocuje w maju – czerwcu 4-5 tygodni po kwitnieniu, nasiona rozrzuca wiatr.

Surowiec

Najczęściej wykorzystywaną częścią wierzby białej jest jej kora. Zbiera się ją wczesną wiosną w okresie spływu soków (marzec-kwiecień), kiedy kora łatwo oddziela się od drewna. Do pozyskiwania kory nadają się drzewa w wieku 6-7 lat. Kora do suszenia powinna być dobrana pod względem koloru i dotyku. Gładka, podłużnie nacięta, brązowa lub szarozielona kora nadaje się do suszenia. Proces suszenia rozpoczyna się od suszenia na słońcu, a następnie suszenia w piecu w temperaturze 60 st C. Gotowy surowiec powinien się dobrze łamać, a nie wyginać. Wierzba zachowuje swoje właściwości lecznicze do 4 lat.

Surowcem są także liście, młode gałązki z liśćmi, bądź też z pąkami. Liście zbiera się w czerwcu i w lipcu. Gałązki pozyskuje się od marca do lipca. Liście suszymy w temperaturze do 40 st C.

Skład chemiczny

Wszystkie wymienione surowce zawierają glikozydy fenolowe (głównie salicynę), garbniki – do 10%, olejek eteryczny (najwięcej w liściach i gałązkach), sole, kwasy i flawonoidy. Salicyna – połączenie saligeniny z glukozą. W toku hydrolizy enzymatycznej (ferment salicynaza) alkohol salicylowy (saligenina) rozpada się do kwasu salicylowego. W korowinie i w gałązkach wierzb znajduje się około 7-10% salicyny. Z innych glikozydów fenolowych-salicylowych zawartych w surowcach wierzbowych należy wymienić: populinę, salirepozyd, cynamylosalicynę i acetylosalicylinę.
Kora wierzby zawiera od 1 do 7% glikozydu fenolowego – salicyny, ponadto glikozy fragilinę, salikortynę, tremulacynę i populinę. Istotnymi składnikami czynnymi są również flawonoidy (kwercetyna, luteolina, eriodykcjol, naryngenina), kwas salicylowy, kwas ferulowy, p-kumarowy, kawowy i garbniki (8-20%). Gałązki z liśćmi wg moich analiz zawierają ok. 6-9% związków salicylowych.

Działanie

Kora wierzby i liście zawierają kwas salicylowy, kwasy organiczne, garbniki i flawonoidy. Dzięki składnikom aktywnym, zwłaszcza salicynie, preparaty farmakologiczne działają na organizm człowieka ściągająco, antyseptycznie, ściągająco, przeciwreumatycznie, moczopędnie. Preparaty z wierzby białej są skuteczne w leczeniu przewlekłych biegunek, nieżytów żołądka i dolegliwości śledziony, mają działanie przeciwbólowe i żółciopędne.

W przeziębieniu: Odwary, napary z kory, liści i kwiatów wierzby są stosowane w infekcjach wirusowych oraz zapaleniu oskrzeli. Surowce mają silne działanie napotne, przeciwgorączkowe, przeciwzapalne i odkażające. Napar z kwiatów wierzby działa także wykrztuśnie i przeciwkaszlowo. Są one pomocne w przeziębieniu, anginie, grypie, gorączce, w nieżytach układu oddechowego, a także w chorobach wirusowych takich odra czy ospa. Stosować można do płukania gardła w przypadku bólu gardła, zapalenia jamy ustnej, chorób przyzębia i zapalenia dziąseł.

Na układ pokarmowy: Wierzba działa żółciopędnie, rozkurczowo, zapobiega zastojom żółci i tworzeniu się kamieni żółciowych. Odwary oraz napary z kory, liści i kwiatów wierzby są stosowane w kamicy żółciowej. Inne choroby układu pokarmowego w których pomocna jest wierzba: nieżyt układu pokarmowego, niestrawność, bóle brzucha, zaburzenia trawienia, choroba wrzodowa, wadliwa przemiana materii, niewydolność wątroby, hemoroidy. Ściągające działanie składników aktywnych kory pomaga w leczeniu długotrwałych biegunek.

Uspokajająco: Surowiec jest pomocny w stanach niepokoju emocjonalnego. Działa uspokajająco, łagodzi stres, ułatwia zasypianie, znosi niepokój wewnętrzny, polepsza samopoczucie. W wyczerpaniu nerwowym, skłonności do płaczu, bezsenności. Można podać w czkawce wypijając „na raz” 200 ml odwaru z gałązek lub kory.

Przeciwbólowo: Wierzba jest także ziołem przeciwbólowym, łagodzi bóle mięśni, nerwów i stawów oraz bóle reumatyczne.

Moczopędnie: Moczopędne, przeciwobrzękowe, odtruwające, przeciwkamicze, przeciwreumatyczne i przeciwartretyczne to kolejne na liście właściwości wierzby. Polecana jest w nieżycie układu moczowego, reumatyzmie, dnie, kamicy moczowej, obrzękach, skąpomoczu. Odwary i napary z wierzby przyspieszają wydalanie toksycznych i zbędnych metabolitów (w tym kwasu moczowego), przyspieszają ustępowanie obrzęków, wspomagają usuwanie piasku i drobnych kamieni z dróg moczowych.

Układ krwionośny: Wierzba rozszerza naczynia wieńcowe, ułatwia przepływ krwi przez naczynia i działa przeciwwysiękowo. Odwary są również szczególnie skuteczne w przypadku niedociśnienia. Poprawiają stan chorego po przebytym zawale serca.

Działanie salicyny

Należy zaznaczyć, że to właśnie glikozyd salicyna powoduje przeciwgorączkowe działanie kory wierzby, objawiające się zwiększeniem szybkości oddawania ciepła pod wpływem działania salicyny na ośrodki termoregulacji. Salicyna rozszerza również naczynia podskórne i zwiększa potliwość, przy czym działanie salicyny jest słabsze niż kwasu salicylowego. Działanie przeciwbólowe salicyny na bóle stawowe wynika z faktu, że kwas salicylowy, który jest jej metabolitem, hamuje czynność kanalika wzrokowego związanego z przekazywaniem bodźców bólowych. Jednak działanie glikozydu jest słabe i nie ma wpływu na normalną aktywność kory mózgowej. Zwiększone wydalanie kwasu moczowego, które następuje pod wpływem działania glikozydów kwasu salicylowego wyizolowanych z kory wierzby, tłumaczy ich działanie w podagrze. Salicyna naturalna, w przeciwieństwie do syntetycznych salicylanów, nie drażni błony śluzowej żołądka i dwunastnicy.

Zewnętrznie

Preparaty z kory wierzby są szczególnie skuteczne w leczeniu chorób skóry, dobre są także do łagodzenia potu stóp. Zewnętrznie stosuje się sproszkowaną suszoną korę wierzby do leczenia źle gojących się ran i czyraków. Kąpiele z dodatkiem wierzby pomogą przy żylakach i hemoroidach. Zewnętrznie odwar stosuje się do płukania jamy ustnej i gardła. Kora wierzby białej wchodzi w skład kremów i balsamów. Zawiera salicynę, która pomaga poprawić metabolizm w górnej warstwie naskórka, a także normalizuje pracę gruczołów. Wykorzystywana jest do produkcji szamponów, maseczek i balsamów do włosów.

Ponad to: do okładów na chore oczy (stany zapalne i ropne), do nasiadówek 30 min. przy chorobach kobiecych, do płukania włosów przy łupieżu tłustym, do lewatyw przy biegunce i niestrawności oraz stanach zapalnych jelit.

Przetwory wg dr Różanskiego

Napar: 1 łyżkę świeżych lub suchych kwiatów wierzby zalać 1 szklanką wrzątku (może być mleko z miodem). Herbatkę z bazi można podawać dzieciom, a nawet niemowlętom (1 łyżka herbatki 3 razy dziennie) przy przeziębieniu, gorączce i grypie.

Odwar: 3 łyżki kory lub gałązek zalać 400 ml wody; gotować 15 minut; uzupełnić brakującą ilość wody; przecedzić. Pić 3-6 razy dz. po 100 ml.

Nalewka wierzbowa: pół szkl. kory, gałązek lub liści zalać 300-400 ml wódki; wytrawiać 14 dni; przefiltrować. Zażywać 3-4 razy dz. po 1 łyżce w 50 ml wody.

Intrakt: 1 część świeżych zmielonych pędów wierzby zalać 3 częściami gorącego alkoholu 30-40%, wytrawiać 14 dni, przefiltrować. Zażywać 2-3 razy dziennie po 5-10 ml lub 1 raz dziennie po 15 ml. W gorączce i kaszlu przyjmować 4 razy dziennie po 5 ml w 100 ml herbaty malinowej lub lipowej z miodem.

Ważne wskazówki: Wypicie 150 ml mocnej kawy (z 2 czubatych łyżeczek) po zażyciu 15 ml nalewki wierzbowej lub 200 ml odwaru z kory – spotęguje działanie przeciwbólowe kwasu salicylowego jaki powstaje z salicyny zawartej w tych przetworach. 150 ml dobrze zaparzonej kawy zawiera około 150 mg kofeiny. Dlatego właśnie kofeina wchodzi w skład (obok głównego środka przeciwbólowego) wielu mieszanek przeciwbólowych.

Wraz z przetworami wierzby zażywać należy wit. C w dawce 800-1000 mg/24 h oraz nalewkę lub napar z ruty.

Temperatura wodnych wyciągów z roślinnych surowców salicylowych podczas przyjmowania doustnego powinna wynosić minimum 50 st C. Składniki czynne są wówczas szybciej absorbowane z jelit do krwi i efekt działania leku jest również mocniejszy.

Sproszkowana kora działa mało efektywnie, ponieważ jest słabo ekstrahowana w przewodzie pokarmowym. Najwartościowsze są ekstrakty płynne, gęste, suche oraz odwar z kory wierzby. Jest to środek bezpieczny w stosowaniu.

Łączenia

Korzystne jest łączenie wierzby (kora, pędy, bazie) z lipą, wiązówką, pączkami sosny, owocem maliny, tymiankiem, hyzopem i cząbrem.

Przeciwwskazania

Szczególnie ważne jest, aby wziąć pod uwagę zwiększoną krzepliwość krwi pod wpływem działania środków pochodzących z wierzby. Preparaty z wierzby białej są przeciwwskazane dla kobiet w ciąży i dzieci poniżej 16 roku, w biegunkach oraz osobom z dużą wrażliwością na aspirynę. Aspiryna jest również zabroniona dla dzieci w leczeniu ostrych infekcji dróg oddechowych i infekcji wirusowych.

Źródła:

http://www.gramzdrowia.pl
https://rozanski.li
https://lektrava.ru
https://good-tips.pro
https://herbana.world
https://www.kladovayalesa.ru
https://ecoportal.info
https://kiberis.ru

Dodaj komentarz

Twój adres email nie zostanie opublikowany. Pola, których wypełnienie jest wymagane, są oznaczone symbolem *