Skrzyp polny – moczopędnie

skrzyp polny

Skrzyp polny – Equisetum arvense – Хвощ полевой

Skrzyp polny jest jednym z najstarszych ziół leczniczych. Występował on na Ziemi jeszcze przed dinozaurami. Stosowano go od czasów starożytnych Greków i Rzymian do leczenia krost, tamowania krwawień, radzenia sobie z problemami nerek i zwalczania infekcji.

Dzięki budowie pędów rośliny i podobieństwu do miniaturowej sosny – skrzyp popularnie nazywany jest sosną, pestownikiem lub pchaczem.

Skrzyp polny jest najbardziej rozpowszechnionym gatunkiem skrzypu, który rośnie prawie wszędzie, z wyjątkiem pustyń, półpustyń i dalekiej północy, m.in. w świerczynach, lekkich lasach iglastych, lipowych, sosnowych, sosnowo-brzozowych, brzozowych i mieszanych. Rośnie jako chwast na polach, łąkach, brzegach rzek, w pobliżu rowów, na piaskach lub w suchych lasach górskich. Często tworzy prawie czyste zarośla na nadrzecznych piaskach mułowych. Jest wolno korzeniącym się chwastem kłączowym i wskaźnikiem gleb kwaśnych.

Skrzyp polny jest często nazywany „skrzypem pospolitym”, ale nie należy go mylić ze skrzypem łąkowym. Skrzyp łąkowy nie ma właściwości leczniczych, a od szarawego skrzypu polnego różni się zielonkawym kolorem gałązek i łodygi, tetraedrycznym kształtem, szorstkim i bardzo żłobionym. Łodyga skrzypu polnego jest okrągła, nie jest tak szorstka i gruboziarnista. Skrzyp łąkowy jest używany przez gospodynie domowe do czyszczenia naczyń, a przez stolarzy do polerowania mebli.

Opis botaniczny

Skrzyp polny to bylina z długim czarnym kłączem, z którego wiosną odchodzą jasnobrązowawe lub czerwonawe, soczyste, nierozgałęzione łodygi do 20 cm wysokości z dzwonkowatymi (z 8-9 brązowymi ząbkami na brzegu) blaszkami liściowymi na każdym przegubie i z kłoskami zarodnionośnymi na szczycie. Pędy zarodnionośne kiełkują wczesną wiosną. Po dojrzeniu i odpadnięciu zarodników owocujące pędy zamierają, a na ich miejscu pojawiają się letnie, nieowocujące, pierścieniowate, rozgałęziające się, szarozielone pędy o wysokości do 50 cm, bez zarodnionośnych kłosków. Gałęzie tych łodyg, które zastępują liście, rozchodzą się gwiaździście na każdym przegubie, nadając roślinie wygląd małej sosny.

Surowiec

Surowcem jest ziele, które zbiera się od czerwca do sierpnia i suszy w otwartym piekarniku ogrzanym do temp. 60-70 st C. Suche ziele jest bardzo kruche, ma miły, sianopodobny zapach. Należy je zmielić i przesypać do szczelnego naczynia.

Skład chemiczny

Ściany komórkowe skrzypów są przesycone krzemionką – ok. 5-6%, rzadko 10%, która rozpuszcza się w wodzie i w alkoholu, czyli przechodzi do rozpuszczalnika i jest przy przyswajalna dla naszego organizmu. Skrzypy ponadto zawierają flawonoidy – galuteolinę, ekwizetrynę, luteolinę, kwercetynę, izokwercytrynę, kemferol i apigeninę; saponiny ok. 3-5% (ekwizetoninę), indanonowce, kw. akonitynowy, kw. szczawiowy, kw. jabłkowy, karotenoidy, alkaloidy (nikotynę, trójmetoksypirydynę, palustrynę, palustrycynę), tiaminazynę czyli antyaneurynę, kw. kawowy, garbniki i in.

Skrzyp działa moczopędnie

Związki czynne, obecne w surowcu, głównie flawonoidy i fenolokwasy, warunkują umiarkowane działanie moczopędne, zwiększając ilość wydalanej wody bez zaburzania równowagi elektrolitowej. Surowiec wspomaga oczyszczanie układu moczowego z piasku. Działa przeciwzapalnie na układ płciowy i moczowy. Doskonały w leczeniu skąpomoczu, stanów zapalnych nerek, moczowodów, pęcherza moczowego i cewki moczowej. Zmniejsza obrzęki,
zapobiega powstawaniu kamicy moczowej. Należy jednak pamiętać, że przy dłuższej kuracji trzeba jednocześnie podawać witaminę B1, gdyż skrzyp zmniejsza jej stężenie w organizmie.

Skrzyp ma właściwości hemostatyczne i przeciwzapalne. Pomaga wyeliminować ołów z organizmu. Stymuluje korę nadnerczy. Działa przeciwbakteryjnie na drogi moczowe. Potwierdzono antyoksydacyjne działanie skrzypu. Stosowany jest jako środek moczopędny w obrzękach spowodowanych słabym krążeniem, a także w obrzękach u kobiet związanych ze zmianami na tle hormonalnym w okresie menopauzy, w zapaleniu opłucnej z dużą ilością wysięku. Zalecany przy niektórych postaciach gruźlicy.

Źródło krzemionki

Skrzyp, obok przytulii, poziewników, miodunki, rdestów, ogórecznika i żywokostu, należy niewątpliwie do wartościowych ziół krzemionkowych. Oprócz krzemionki skrzyp dostarcza także
jony potasu i magnezu, działa mineralizująco. Ułatwia organizmowi przyswojenie wapnia.
Działanie krzemionki można wykorzystać zarówno w działaniu wewnętrznym jak i zewnętrznym.

Krzemionka odgrywa pewną rolę w przemianie materii. Na stan błony śluzowe ma wpływ przeciwwysiękowy, na tkanki łączne – regenerujący, na ściany naczyń krwionośnych – uszczelniający, na skórę, włosy, paznokcie i kości – wzmacniający. Rozpuszczona w wodzie krzemionka (w zasadzie kwas krzemowy) łatwo się wchłania z przewodu pokarmowego, jest wydalana głównie z kałem, w mniejszej ilości z moczem, w którym przeciwdziała krystalizacji składników mineralnych (działanie przeciwkamicze).
Obecność krzemionki daje surowcowi właściwości przeciwkrwotoczne. Hamuje krwotoki z nosa i zapobiega ich występowaniu. Zmniejsza nadmierne krwawienia miesiączkowe.
Ma działanie przeciwmiażdżycowe, zwiększa krzepliwość krwi.

Na kości i stawy

Skrzyp przyśpiesza gojenie stawów i kości (zrastanie po złamaniach). Doskonały w połączeniu z glukozaminą, chondroityną, i kwasami tłuszczowymi nienasyconymi w leczeniu stanów zapalnych stawów i zmian zwyrodnieniowych. Zmniejsza ból, stan zapalny i odpowiedź autoimmunologiczną w leczeniu reumatoidalnego zapalenia stawów i choroby zwyrodnieniowej.

W ostatnich badaniach ujawniono dość ciekawą właściwość skrzypu polegającą na zatrzymywaniu wapnia w kościach i opóźnianiu rozwoju osteoporozy u kobiet, a także pobudzaniu przyspieszonego zrostu kości w złamaniach.

Skrzyp poprawia gojenie się ran

Skrzyp jest od dawna stosowany do przyspieszenia gojenia się ran, oparzeń i owrzodzeń. Krzemionka pomaga uszczelnić ranę, a flawonoidy zapobiegają infekcjom, hamuje krwawienie, działa przeciwzapalnie.

Skrzyp na skórę, włosy i paznokcie

Ponieważ wodne, winne i wodno-alkoholowe wyciągi ze skrzypu są źródłem krzemu, wzmacniają one włosy i paznokcie, poprawiają elastyczność i opóźniają procesy starzenia się skóry.
Działają regenerująco na skórę i błony śluzowe. Zapobiegają rozdwajaniu się końcówek włosa i ich łamliwości, łamliwości paznokci oraz rozwarstwianiu się płytek paznokciowych.

Wyciągi z ziela skrzypu mogą posłużyć do pielęgnowania skóry (przemywanie, okłady, kremy i mleczka, toniki z ekstraktem). Szczególnie korzystnie skrzyp działa na cerę trądzikową, rumieniową i alergiczną oraz z rozszerzonymi naczyniami krwionośnymi i porami. Zapobiega łojotokowi. Napar ze skrzypu polecany jest do okładów na oczy przy zapaleniu spojówek, siatkówki i naczyniówki.

Przetwory

Napar: 2 łyżki ziela zalać 1-2 szkl. wody wrzącej; parzyć pod przykryciem 30 minut; przecedzić. Pić 4 razy dz. po 100-150 ml lub 2 razy dz. po 200 ml.

Odwar: 2 łyżki ziela zalać 2 szkl. wody; gotować 10 minut; uzupełnić brakującą Ilość wody; przecedzić. Pić jak napar. Odwar ze skrzypu może być stosowany (do płukania) na wypadanie włosów. Zabieg powinien być przeprowadzany co drugi dzień.

Nalewka skrzypowa (skrzypówka): 1 szkl. suchego ziela zalać 500 ml wódki lub spirytusu; wytrawiać 14 dni; przefiltrować. Zażywać 3 razy dz. po 1-2 łyżeczki lub 2 razy dz. po 1 łyżce w 50 ml wody. Nalewka nie zawiera krzemionki.

Intrakt skrzypowy: pół szkl. świeżego zmielonego ziela zalać 300 ml alkoholu 40-70% o temp. wrzenia; wytrawiać 10 dni; przefiltrować. Zażywać jak nalewkę.
W przypadku chorób skórnych, ocznych i błon śluzowych stosować przemywanie odwarem lub nalewką, okłady, pędzlowanie i płukanki. Zawiera krzemionkę. Cenny w leczeniu trądziku różowatego, sterydowego i dermatozy okołoustnej.

Najbardziej wartościowe przetwory – dr Różański

Ziele skrzypu wymaga gotowania, podczas którego ściana komórkowa należycie mięknie i rozpada się, uwalniając z wnętrza składniki aktywne. Do odwaru przechodzą również sole mineralne i przyswajalna krzemionka. Najlepiej gotować 15 minut, po czym odstawić na 30 minut, przecedzić i pić po 100 ml 4 razy dziennie. Ekstrakcję wodą ułatwia oczywiście zmielenie (zmikronizowanie) ziela. Nalewki są mało efektywne i zawierają jedynie flawonoidy oraz alkaloidy. Jeśli już ktoś się decyduje na nie – to polecam taki przepis: 4 łyżki ziela świeżego lub suchego (świeże zawsze lepsze) rozdrobnić w młynku lub maszynce do mięsa, zalać 200 ml wody, gotować 15 minut, następnie dodać 200 ml alkoholu 40%, dosypać jeszcze dwie łyżki ziela rozdrobnionego i zamknąć w słoju na 2 tygodnie. Można zażywać 4 razy dziennie po 1 łyżce jako diureticum i metabolicum.

Natomiast wino z ziela skrzypu sprawdza się jako depurativum (środek moczopędny i czyszczący krew) oraz elastotropica (źródło krzemionki, środek przeciwzapalny i przeciwwysiękowy). Kwasy obecne w winie rozmiękczają zmineralizowane ściany komórkowe i dobrze wypłukują składniki czynne z komórek. W celu przygotowania takiego wina skrzypowego musisz 125-130 g ziela świeżego skrzypu zalać mocnym czerwonym winem (500 ml), gotować 5 minut, odstawić do ostygnięcia, dolać 100 ml alkoholu 40% (rum lub wódka czysta), odstawić w słoju szczelnym na 2 tygodnie. Przefiltrować. Zażywać 1 raz dziennie po kieliszeczku na wzmocnienie naczyń krwionośnych, jako środek przeciwsklerotyczny, obniżający poziom cholesterolu, moczopędny, przeciwobrzękowy i przeciwzawałowy.

Sproszkowane ziele skrzypu jest mało efektywne w działaniu, bowiem człowiek nie jest przeżuwaczem i nie jest w stanie strawić ścian komórkowych i uwolnić składników czynnych zawartych w surowcu. Wyjątkiem jest ziele zmikronizowane, czyli zmielone na pył, kiedy to następuje rozerwanie ścian komórkowych. Taki proszek skrzypowy można zażywać po 1 g 5 razy dziennie (dziennie 5 g) jako środek moczopędny.

Sproszkowane ziele skrzypu można poddać maceracji i przygotować je do takiej formy, aby było lepiej przyswajalne. W tym celu świeże lub suche ziele zmielić na proszek (miazgę), zalać niewielką ilością gliceryny z alkoholem oraz kwasem cytrynowym. Na każdą łyżkę ziela świeżego lub suchego i zmielonego dać 1 łyżeczkę gliceryny, 1 łyżeczkę alkoholu 30-40% i 1/3 łyżeczki kwasu cytrynowego, wymieszać. Odstawić na 24 godziny. Następnie na każdą łyżkę tak przygotowanej papki dać 1 łyżkę miodu, wymieszać starannie. Zażywać 3-4 razy dziennie po 1 łyżce. Preparat jest łatwo przyswajalny i trwały około 2 lata.

Napary ze skrzypu są mało wartościowe lub bezwartościowe.

Suplementy i leki w formie tabletek i kapsułek zawierających zmikronizowane ziele skrzypu są mało wartościowe, z powodu wątpliwej zdolności naszego układu pokarmowego do wyekstrahowania ziela skrzypu w formie surowej. Wartościowe natomiast są doustne kapsułki i tabletki zawierające ekstrakt suchy z ziela skrzypu.

Przeciwwskazania, skutki uboczne

Brak lub niedobór wit. B1, rwa kulszowa, postrzał, zapalenie korzonków nerwowych, bradykardia, rzucawka ciążowa, mięśniobóle, przykurcze mięśni – to przeciwwskazania do stosowania skrzypu. Nie należy podawać zioła w ostrych stanach zapalnych nerek.
Uwaga !!! Osoby pijące przetwory ze skrzypu powinny jednocześnie zażywać witaminę B1: 3-5 mg 2 razy dziennie. Witaminę B1 należy przyjmować o innej porze dnia niż preparat skrzypu.

Źródła:

https://www.ayzdorov.ru/tvtravnik_hvosh.php
https://med39.ru/fito/hvosh.html#:~:text=Хвощ%20полевой%20–%20(equisetum%20arvense,целей%20заготавливают%20траву%20хвоща%20полевогоhttps://www.greeninfo.ru/wild_growing/equisetum_arvense/hvoshh-polevoj-lekarstvennye-svojstva_art.html
https://kiberis.ru/?p=4505
https://www.1000listnik.ru/lekarstvennie-travi/21/95-xvoshh-polevoj.html
https://good-tips.pro/index.php/medicinal-plants/equisetum-arvense-health-benefits-field-horsetail
Poradnik zielarski, Henryk Różański
Fitoterapia i leki roślinne, prof. E. Zarawska, prof. B. Gierczak, prof. J. Niedworok
The Green Pharamacy, James A. Duke
Rośliny lecznicze stosowane u dzieci, prof. W. Olecznowicz-Stępień, dr E. Lamer-Zarawska
www.gramzdrowia.pl
www.rozanski.li

Dodaj komentarz

Twój adres email nie zostanie opublikowany. Pola, których wypełnienie jest wymagane, są oznaczone symbolem *