Mydlnica – wykrztuśnie w kaszlu

mydlnica

Mydlnica lekarska – Saponaria officinalis Linne.

Jest pospolitym chwastem występującym na skrajach lasów, między krzewami, na zalewanych łąkach, w pobliżu ogrodów i sadów, na opuszczonych polach oraz na piaszczystych mieliznach.
Ostatnio jest uprawiana jako roślina ozdobna.

Opis botaniczny

Mydlnica to bylina, 30-70 cm wysokości. Posiada pełzające, silnie rozgałęzione, lekko węzłowe kłącza o grubości do 1 cm. Korzenie cienkie (do 6 mm), cylindryczne, lekko wygięte, jak kłącza, z zewnątrz czerwonobrązowe, wewnątrz żółtawobiałe. Łodygi są liczne, wzniesione, guzowate, proste lub lekko rozgałęzione na szczycie. Liście proste, naprzeciwległe, zwykle bez ogonków liściowych, lancetowate lub eliptyczne, czasem podłużne, 5-9 mm długości, gładko ząbkowane, ostro zakończone, zwężające się u nasady w bardzo krótki ogonek, górne bezogonkowe. Kwiaty są jajowate, pachnące, na krótkich szypułkach (3-10 mm długości), zebrane w luźne, wiechowate kwiatostany. Okwiat jest aktynomorficzny, pięciopłatkowy, podwójny. Kielich zielonkawy, krótko omszony, rurkowato-cylindryczny, złożony z 5 nierównych ząbków, pozostający wraz z owocem. Korona swobodnie klapowana, z 5 płatkami, biała lub różowa, czasem z fioletowym odcieniem, z długą szypułką. Pręciki ułożone w dwóch okółkach. Słupek ma górną, jednojajową zalążnię. Kwiaty są zapylane tylko przez motyle. Owocem jest podłużnie jajowata, jednokomorowa kolba, otwierająca się ząbkami. Nasiona są liczne, małe, prawie czarne, z wygiętym zarodkiem i okwiatem. Kwitnie w czerwcu i sierpniu. Dojrzewa we wrześniu.
Występuje prawie wszędzie na łąkach, skrajach lasów, opuszczonych polach, w dolinach rzek i na piaszczystych płyciznach..

Uprawa mydlnicy lekarskiej

Mydlnica lekarska w sprzyjających warunkach może rosnąć w jednym miejscu przez około 8 lat. Jest rośliną, która lubi słońce i suchą glebę. Nie toleruje zbyt dużej ilości azotu, co należy wziąć pod uwagę przy sadzeniu. Gleba powinna być luźna i odpowiednio nawożona. Mydlnica lekarska dobrze rośnie w szczelinach kamieni. Mydlnicę należy sadzić jako małą sadzonkę z bryłą korzeniową, ponieważ dojrzała roślina nie nadaje się do przesadzania ze względu na silne rozgałęzienie. Po zakończeniu kwitnienia należy ją przyciąć o jedną trzecią, tak aby utworzyła zgrabny, zwarty krzew. Ponadto może się silniej rozgałęziać i zapobiega samosiewom.

Surowce

Jako surowce lecznicze wykorzystuje się kłącza i korzenie mydlnicy lekarskiej, a także jej liście. Korzenie i kłącza mydlnicy przygotowujemy najlepiej późną jesienią po obumarciu części nadziemnych, ale można je zbierać wczesną wiosną, zanim zdążą urosnąć. Korzenie są wykopywane i oczyszczane z ziemi, myte w zimnej wodzie, siekane na małe kawałki o długości 8-10 cm. Suszyć na wolnym powietrzu w cieniu, w dobrze wentylowanych pomieszczeniach lub w suszarkach w temperaturze do 50 st C. Surowiec przechowywany jest w płóciennych workach lub w drewnianych pojemnikach. Okres przydatności do spożycia surowca wynosi 2-3 lata. Do celów leczniczych w medycynie ludowej zbiera się również liście w okresie kwitnienia.

Skład chemiczny

Wszystkie części mydlnicy lekarskiej zawierają saponiny trójterpenowe. Szczególnie bogate w saponiny jest 20-25% korzeni i kłączy, z których wybiera się saponarozyd, gipsogeninę, saporubrynę i kwas saporubinowy. Ponadto korzenie zawierają węglowodany (gencjobiozę, saponarozę, oligosacharydy), garbniki, olejek eteryczny, śluz, żywice, pektyny, składniki mineralne (wapń, miedź, mangan, cynk itp.). Liście zawierają glikozyd flawonowy saponarynę, witeksynę, saponaretynę, a także alkaloidy i kwas askorbinowy (do 1%).

Korzeń mydlany

Korzeń mydlnicy  lekarskiej znany jest jako „korzeń mydlany” – kłącze zawiera substancje mydlane – saponiny, wywary i napary z mydlnicy lekarskiej są silnie pieniące, jak mydło.

Mydlnica wykrztuśnie

Mydlnica ma duże zastosowanie w leczeniu nieżytów układu oddechowego (np. zapalenie oskrzeli). Wskazaniem do stosowania zioła są: stany zakażeniowe i zapalne płuc, oskrzeli, tchawicy, krtani i gardła, kaszel, przeziębienie, grypa, gorączka, koklusz oraz inne dolegliwości układu oddechowego.
Preparaty na bazie mydlnicy lekarskiej mają silne działanie przeciwkaszlowe i wykrztuśne, rozrzedzają śluz w oskrzelach. Mydlnica lekarska wykazuje działanie przeciwwirusowe wobec drobnoustrojów Gram-dodatnich i Gram-ujemnych.

Zastosowania w medycynie tradycyjnej

Wodne wyciągi z korzeni i nadziemnej części mydlnicy lekarskiej są szeroko stosowane jako środek choleryczny (przy żółtaczce), moczopędny (puchlina, obrzęki pochodzenia nerkowego i wątrobowego), napotny i przeczyszczający (przy zaparciach). Napar z kłączy z korzeniami stosowany jest przy reumatyzmie, podagrze, bólach stawów, przewlekłym zapaleniu wątroby, zapaleniu pęcherzyka żółciowego, chorobach żołądka i jelit (zwłaszcza wzdęciach), nudnościach, chorobach śledziony, zgadze. Zioło działa przeciwgrzybiczo, antybakteryjne odtruwająco, przeciwzapalnie, antyseptycznie, lekko napotnie, trawiennie i przeciwskurczowo. Destyluje mocz, pot i żółć.

W medycynie ludowej

W medycynie ludowej, kłącza mydlnicy lekarskiej są aktywnie wykorzystywane w leczeniu gruczolaka prostaty. W mieszance z innymi ziołami stosowany jest przy zapaleniu prostaty, częstym współżyciu i zapaleniu pęcherza.

Zewnętrznie

Zastosowana na skórę działa oczyszczająco, zmiękczająco i rozjaśniająco. Kąpiele, balsamy, miazga proszkowa, maści są stosowane w leczeniu świerzbu, egzemy, łuszczycy, ropni, furunculosis, scrofula, wysypek skórnych, zapalenia skóry. Bardzo skuteczny odwar z mydlnicy lekarskiej przeciwko łuszczycy. Sproszkowaną miazgę – rozdrobnione korzenie mydlnicy lekarskiej z niewielką ilością gorącej przegotowanej wody oraz gotowane świeże liście w postaci okładów stosuje się do leczenia ran, zapaleń i egzem. Korzeń mydlnicy lekarskiej żuje się przy bólach zębów. Odwar z korzenia do płukania gardła przy bólu gardła.

Na włosy

Odwarem z kłącza i korzenia mydlnicy lekarskiej przemywać głowę (2 razy w tygodniu) przy łojotoku tłustym. Aby zapobiec wypadaniu włosów i stymulować ich wzrost skoncentrowany odwar z mydlnicy lekarskiej z wacikiem wcierać w skórę głowy (1-2 godziny przed myciem) lub spłukać po umyciu. W przypadkach łysienia gniazdowego odwar z kłączy i liści mydlnicy lekarskiej wcierać w ogniska łysienia. Eliminuje łupież i jego przyczyny, zapobiega wypadaniu włosów, odżywia korzenie i wzmacnia mieszki włosowe.

Przepis na naturalny szampon jest dość prosty. 1 łyżkę rozdrobnionej surowej rośliny zalewa się 500 ml wrzącej wody. Pozostawić pod przykryciem na 30-40 minut. Następnie doprowadzić do wrzenia i gotować na wolnym ogniu przez około 10 minut. Wywar przecedzić. Przygotowany szampon będzie miał lekko lepką konsystencję. Odwar może być stosowany zgodnie z przeznaczeniem bezpośrednio po przygotowaniu. Jeśli gotowy produkt będzie przechowywany przez dłuższy czas, dodaj do niego 1 łyżkę soku z cytryny i przelej do pojemnika. Szampon najlepiej przechowywać w lodówce.

Saponiny wiążą się z ksenobiotykami

Saponiny mają zdolność wiązania się z wieloma ksenobiotykami, w tym lekami. W umiejętny sposób można je wykorzystać do przyspieszania wchłaniania i rozprzestrzeniania się określonego leku (np. dawniej leków rtęciowych i bizmutowych) w organizmie chorego, jak i do przyśpieszania eliminacji ksenobiotyków z ustroju. Saponiny zwiększają wydalanie moczu i potu, pobudzają wydzielanie żółci, śliny i śluzu. Dzięki temu, że wiążą się z niektórymi metalami i lekami i przy tym zwiększają przepuszczalność błon komórkowych możliwe jest ich szybsze usunięcie z organizmu.

Przeciwwskazania

Korzeń mydlnicy powinien być używany z ostrożnością, ponieważ jest trujący. Przedawkowanie odwaru może wywołać wszystkie objawy zatrucia – biegunkę, nudności i wymioty, zgagę, rozwolnienie i bóle brzucha.

Leki na bazie mydlnicy lekarskiej są przeciwwskazane dla osób ze słabą krzepliwością krwi, ponieważ zioło zwiększa hemolizę. Taka sama ostrożność obowiązuje w przypadku krwawień z przewodu pokarmowego i częstych krwawień z hemoroidów. Przeciwwskazaniem jest zapalenie żołądka, jelit i wątroby, okres po operacjach na jamie brzusznej oraz biegunka.

Przetwory

Napar: 2 łyżki kłączy lub ziela zalać 2 szkl. wrzącej wody; odstawić na 30 minut; przecedzić. Pić 4-5 razy w ciągu doby po 50 ml;

Odwar z mydlnicy 5% (1-2 łyżki korzeni lub ziela na 1 szklankę wody, gotować 3-5 minut; odstawić na 30 minut) – 1-2 szklanki wypić w ciągu dnia porcjami. Stosować również zewnętrznie do okładów, płukanek i przemywania. Po tygodniu dawkę odwaru zmniejszyć do 100 ml 2 razy dziennie. Leczenie powinno trwać w sumie 4 tygodnie. Po 3 tygodniach przerwy kurację powtórzyć.

Odwar z mydlnicy dawniej oficjalny w medycynie: 4-6 g rozdrobnionego korzenia na 200 ml wody, gotować 10 minut, odstawić na kilkanaście minut, przecedzić. Co 3 godziny 1 łyżka odwaru w nieżycie gardła, krtani, oskrzeli i płuc.

Nalewka mydlnicowa: 100 g świeżych lub suchych korzeni zalać 500 g alkoholu 40-60%, odstawić na 7 dni, przefiltrować. Zażywać 2 razy dziennie po 5 ml w 100 ml wody przez 21-28 dni. Po 3 tygodniach przerwy leczenie powtórzyć. Nalewką nierozcieńczoną pędzlować chore miejsca na skórze i błonach śluzowych (owrzodzenia, opryszczka, liszaje, zajady, pleśniawki, wyprysk). Po rozcieńczeniu (1 łyżka na 1 szklankę wody przegotowanej) używać do przemywania twarzy i płukania włosów (łojotok, zaskórniki, trądzik, łupież). Włosy płukać odwarem lub rozcieńczoną nalewką po umyciu szamponem dziegciowym (np. Polytar), albo z siarczkiem selenu (Selsun).

Doskonały jest Alkoholmel Saponariae: 100 ml nalewki wymieszać ze 100 ml miodu; zażywać 4-5 razy w ciągu dnia po 1 łyżeczce (max 2 łyżeczki). Małym dzieciom podaje się pół – 1 łyżeczkę preparatu 4 razy dz. W przypadku mydlnicy obowiązuje zasada: zażywać często, a mało !.
Nalewką przemywać skórę łojotokową, ze stanami zapalnymi i z trądzikami. Codzienne przemywanie skóry naparem lub nalewką czyni ją jasną i jędrną.

Źródła

https://www.ayzdorov.ru/tvtravnik_miljnyanka.php
http://sadovymir.ru/content/articles/1826/
https://good-tips.pro/index.php/medicinal-plants/soapwort-saponaria-officinalis-health-benefits
https://www.kladovayalesa.ru/archives/12497
https://300trav.ru/mylnyanka-lekarstvennaya-saponaria-officinalis.html
https://magazintrav.ru/mylnjanka_lekarstvenna
www.rozanski.li

Dodaj komentarz

Twój adres email nie zostanie opublikowany. Pola, których wypełnienie jest wymagane, są oznaczone symbolem *