Hyzop lekarski – Hyssopus Officinalis

hyzop

Grecka nazwa hyssopos może pochodzić od hebrajskiego słowa ezob, które oznacza świętą roślinę. Zioło było stosowane do oczyszczania świątyń i rytualnych obmywań trędowatych. W badaniach współczesnych na zielu hyzopu został znaleziony pleśniak Penicilliumnotaturn, z którego otrzymuje się słynną dziś Penicylinę. Zapewne to właśnie on decyduje o antybiotycznych właściwościach rośliny. Jeśli chodzi o zastosowanie w medycynie to już w czasach starożytnych Hipokrates zaliczył hyzop do ziół wykrztuśnych. Wykorzystywał je przy chorobach płuc. Cenił go również za pozytywny wpływ na pracę układu pokarmowego. Zioło znane jest także pod nazwą hizop, izap lekarski, józefek.

Wygląd i występowanie

Hyzop jest małym półkrzewem z rodziny Wargowych (Labiatae), osiągającym zwykle około 20 – 30 cm wysokości, ale zdarzają się okazy dużo wyższe.
Jego podstawowa odmiana ma kwiaty w kolorze niebieskim, ale popularna jest także odmiana różowa, purpurowa oraz biała. Łodygę ma zioło czterograniastą, rozgałęzioną i zieloną, drewnieje w drugim roku. Liście lancetowate, lekko włochate, ostro zakończone.
Roślina pochodzi z rejonu Morza Śródziemnego, jednakże obecnie występuje na terenach Południowej i Środkowej Europy, Afryki Północnej, Azji Zachodniej i Kaukazu. Można go spotkać również w Ameryce Północnej. W Polsce jest hodowany. Niekiedy na łąkach lub starych murach trafia się zupełnie zdziczały.
Surowcem wykorzystywanym w zielarstwie i w kuchni są liście i kwiaty. W lipcu i sierpniu zbiera się zakwitające górne części (szczyty) pędów hyzopu odmian białej, czerwonej oraz niebieskiej i suszy w suszarni naturalnej, rozłożone cienką warstwą w miejscach zacienionych i przewiewnych.

Podstawowe związki czynne

Ziele zawiera do 1 % olejku eterycznego stanowiącego mieszaninę ponad 50 związków, w tym pinokamfen, kadinen, metylomirtenol i inne. W zielu obecne są flawonoidy (do 3%), m.in. diosmina, garbniki (do 8%), związki trójterpenowe (np. kwas oleanolowy i kwas ursolowy), glikozyd hyzopina, związek gorzki marubina, fitosterol i sole mineralne.

Hyzop wykrztuśnie

Już Hipokrates wiedział i stosował wykrztuśne działanie hyzopu, które przypisuje się obecności olejku eterycznego oraz związków trójterpenowych, a być może również innych składników. Po doustnym przyjęciu wyciągu z ziela hyzopu zawarty w nim olejek eteryczny jest częściowo wydalany przez płuca z wydychanym powietrzem i drażniąc śluzówkę, powoduje wzmożenie wytwarzania płynnego śluzu oskrzelowego oraz pobudzenie ruchów nabłonka rzęskowego, a to z kolei ułatwia odkrztuszanie zalegającej w drogach oddechowych wydzieliny.

Stosowanie ziela hyzopu zaleca się w przewlekłych nieżytach gardła, oskrzeli i płuc, którym towarzyszy suchy, męczący kaszel oraz zaleganie skąpej, gęstej wydzieliny. Polecam napar jako herbatkę. Odwary służą również do płukania jamy ustnej i gardła w stanach nieżytowych błony śluzowej.
A zatem: chrypka, suchy kaszel, zapalenie górnych dróg oddechowych, stany zapalne krtani i jamy ustnej to wskazania do użycia hyzopu.

Dr Muszyński poleca w celach wykrztuśnych łączyć ziele hyzopu z zielem macierzanki, szałwią lekarską oraz podbiałem pospolitym. Ja dodam od siebie, że ziół wykrztuśnych jest o wiele wiele więcej.

W celach wzmacniających można stosować zioło do leczniczych wcierań przeciw przeziębieniowych, przeciwgrypowych i wzmacniających. W tym celu olej hyzopowy wcieramy w klatkę piersiową, w plecy, w szyję, w brzuch oraz w stopy, wieczorem, tuż przed pójściem spać.

Hyzop wspomaga trawienie

Działanie rozkurczowe przetworów z hyzopu na przewód pokarmowy ułatwia przywrócenie prawidłowych ruchów perystaltycznych jelit, znosi uczucie bólu i pełności, wywołane nagromadzeniem się gazów, umożliwia ich odejście i wypróżnienie. Jednocześnie zawarte w surowcu gorycze pobudzają wydzielanie soków trawiennych, zwiększają łaknienie, usprawniają procesy trawienia i przyswajanie pokarmów. Garbniki zaś działają łagodnie ściągająco i przeciwbakteryjnie. Zatem hyzop ma działanie żółciopędne, wiatropędne, odkaża drogi żółciowe, zwiększa wydzielanie soku żołądkowego oraz zwiększa apetyt.
Przetwory z hyzopu stosuje się w stanach nieżytowych błon śluzowych przewodu pokarmowego, nadmiernej fermentacji, wzdęciach, kolkach, zaburzeniach trawiennych, uczuciu sytości i braku apetytu, a także w długo trwającej biegunce, w stanach zapalnych dróg żółciowych oraz w zaburzeniach wydzielania żółci.

Hyzop przeciwpotnie

Ziele hyzopu ma również działanie przeciwpotne, a więc wspomoże walkę z nadpotliwością. Dla wzmocnienia działania należy łączyć hyzop z szałwią.

Hyzop przeciwbakteryjnie

Dr Różański pisze o przeciwbakteryjnych właściwościach hyzopu. Wśród bakterii wrażliwych na działanie rośliny wymienia: Escherichia coli, Staphylococus aureus, Bac. sporogena, Bac. Mesenthericum).

Zewnętrzne zastosowanie hyzopu

Przetwory z ziela hyzopu stosowane zewnętrznie na skórę i błony śluzowe działają ściągająco, przeciwzapalnie, przeciwbakteryjnie i przeciwkrwotocznie, na co wpływ mają garbniki, olejek eteryczny i związki trójterpenowe. Zioło można stosować pomocniczo przy oparzeniach, siniakach i ranach skóry. Świeże liście i kwiaty zwilżone wodą stosujemy jako okłady łagodzące. Czyste ziele można stosować bezpośrednio na skórę lub pomiędzy warstwami gazy. Pomocny będzie także odwar lub wyciąg olejowy.
Wskazania do zewnętrznego zastosowania hyzopu to rany, stłuczenia, łojotok, trądzik ropny i biznowcowy, stany zapalne skóry, ropnie, zapalenie mieszków włosowych.

Przeciwwskazania

Nie poleca się stosowania hyzopu podczas ciąży.

Działania niepożądane

W rzadkich przypadkach ziele hyzopu może spowodować wystąpienie objawów toksycznych, wywołanych przez niektóre składniki olejku eterycznego. Z tego powodu nie należy przekraczać ustalonych dawek doustnych ani nie prowadzić kuracji przez dłuższy czas przetworami z samego ziela hyzopu. Najlepiej łączyć hyzop z innymi surowcami dla wykorzystania synergizmu działania związków czynnych, co umożliwia obniżenie dawek.

Przetwory z hyzopu wg dr Różańskiego

Napar: 2 łyżki ziela zalać 2 szklankami wrzącej wody, odstawić na 20 minut, przecedzić. Pić 3-6 razy dziennie po 150-200 ml.
Nalewka hyzopowa: pół szklanki ziela zalać 400 ml wódki, macerować 14 dni, przefiltrować. Zażywać 3-4 razy dziennie po 10-15 ml w 5 ml wody. Dzieciom podawać 5-10 ml nalewki w gorącym mleku osłodzonym miodem.
Olej hyzopowy: pół szklanki ziela (suchego lub świeżego) zalać 200 ml gorącego oleju uniwersalnego, sojowego, winogronowego lub słonecznikowego, wytrawiać 14 dni, przefiltrować. Przy zaparciach połączonych z zaburzeniami trawiennymi zażywać 2 łyżki oleju 2-3 razy dziennie.

Wódki i wina

Ziele hyzopu, jak również uzyskany z niego olejek, używane są do produkcji wódek ziołowych, win typu Wermuth i gorzkich likierów typu Chartreuse. Na Bliskim Wschodzie sfermentowane liście hyzopu służą do sporządzania orzeźwiających, niskoalkoholowych sorbetów.

Hyzop jako przyprawa

Liście hyzopu mają miętowy aromat i przenikliwy, gorzki smak, natomiast jego kwiaty przypominają w smaku i zapachu anyż. Białe kwiaty są najłagodniejsze w smaku. Jako przyprawy możemy użyć zarówno rośliny świeżej jak i suszonej. Hyzop dodany do potraw, poprzez działanie pobudzające na gruczoły całego przewodu pokarmowego, przyczynia się do łatwiejszego przyswajania nawet ciężkostrawnych dań. Należy jednak wykorzystywać hyzop z umiarem, gdyż ma bardzo intensywny smak i szybko zagłusza inne przyprawy.

Niewielka ilość hyzopu przełamie słodycz w potrawach z owoców, takich jak kompoty, dżemy lub duszone śliwki. Hyzop doskonale podkręca smak brzoskwiniowych cobblerów, które bez tej przyprawy byłyby zbyt słodkie i łagodne. Aby wydobyć z potrawy ciekawy aromat, wystarczy posypać ją niewielką ilością mielonego suszonego hyzopu, lub dodać dwa razy tyle drobno posiekanych świeżych liści.
Szczypta ziół doskonale komponuje się z zupami z groszku i soczewicy oraz nadaje smak daniom z pieczarek. Kiełbasy, pasztety i mięsiste gulasze często doprawia się hyzopem, charakteryzującym się mocnym smakiem. Odrobina hyzopu wydobędzie pełnię smaku pikantnych sosów owocowych do kaczek, gęsi lub indyka.
W Izraelu hyzop czasami stosuje się zamiennie z tymiankiem w mieszance ziół, sezamu i soli zwanej za’atar. Hyzop rewelacyjnie współgra ze smakiem ryb, które w niektórych regionach Panamy są karmione jego liśćmi, dzięki czemu same w sobie nabierają smaku tej przyprawy.

Drobno posiekanymi listkami hyzopu można przyprawiać gotowane i smażone ziemniaki, surówki i sałatki wielowarzywne, smażone dania mięsne, zimne przystawki, zupy mięsne oraz warzywne (fasolowa, kalafiorowa, ziemniaczana), jajecznicę, majonez, sosy, twarożek ze śmietaną. Hyzop doskonale harmonizuje z pietruszką.

Hyzop w ogrodzie

Ziele sadzi się blisko kapustnych w celu odstraszenia bielinków kapustników oraz w pobliżu winorośli dla poprawienia zbiorów.

W kosmetyce

Olejek hyzopowy znalazł swoje zastosowanie w postaci wody hyzopowej oraz jako naturalny insektycyd – ludowy środek przeciwwszawicowy.

Dodaj komentarz

Twój adres email nie zostanie opublikowany. Pola, których wypełnienie jest wymagane, są oznaczone symbolem *