Dąb szypułkowy

dąb szypułkowy

Dąb wyróżnia się spośród innych drzew nie tylko swoją potęgą i imponującymi rozmiarami. Jest on jednym z najdłużej żyjących drzew w królestwie roślin. Przeciętnie żyje do 400-500 lat, ale zdarzają się okazy, które żyją nawet 1500, a nawet 2000 lat, osiągając nawet 4 metry średnicy. Jeden z takich długowiecznych dębów, dąb w Stalmujży na Litwie, liczy sobie być może nawet 2000 lat. Drzewo to zaczyna kwitnąć późno, w wieku około pięćdziesięciu lat, zwykle późną wiosną i ma osobno puste w środku kwiaty. Kwiaty męskie tworzą zwisające małe kolczyki wyrastające z osi pąków, natomiast kwiaty żeńskie tworzą duże kwiatostany (do 12 kwiatów). Owocem dębu jest mały żołądź (do trzech centymetrów), który dojrzewa w pierwszych miesiącach jesieni. Dęby występują w lasach liściastych i mieszanych. Lubią towarzystwo grabów, jesionów, lip, klonów, buków, brzóz, jodeł i sosen. Tworzą również jednogatunkowe lasy – gaje dębowe

Drzewo to ma szeroki wachlarz zastosowań – jest powszechnie wykorzystywane do ochrony pól, kontroli erozji i zalesiania, budownictwa (w tym terenów zielonych), parków krajobrazowych i innych form użytkowania.

Wiele części tego drzewa jest wykorzystywanych do celów leczniczych i homeopatycznych – dąb znany jest od czasów starożytnych ze swoich właściwości przeciwzapalnych i ściągających, uspokajających i styptycznych.

Opis

Wyróżniamy dąb szypułkowy i bezszypułkowy. Ten pierwszy jest większy i ma większe liście.

Dąb szypułkowy – jest drzewem osiągającym 20-30 m wysokości i kilka obwodów grubości, z silnym korzeniem palowym i głębokim systemem korzeniowym. Kora na młodych pędach jest oliwkowo-brązowa, z wiekiem staje się srebrzysto-szara, na starszych pniach jest brązowo-szara, głęboko popękana. Liście dębu są błyszczące, twarde, prawie skórzaste, proste, naprzemianległe, podłużnie jajowate, gładko ząbkowane. Górna część jest stożkowata lub wklęsła, sercowata u podstawy, z 4-6 zaokrąglonymi płatkami z płytkimi wcięciami między nimi i wystającymi żyłkami. Osadzone na krótkich (1 cm) ogonkach liściowych. Kolor górnej części: ciemnozielony, błyszczący, dolnej części: jaśniejszy, żółtawy. Długość: 4-15 cm, szerokość: 2,5-7 cm. Kwiaty dębu są jednopłciowe. Jedno drzewo rodzi jednocześnie kwiaty męskie (pręcikowe) i żeńskie (słupkowe). Kwiaty pręcikowe składają się z pięcio- lub siedmiodzielnego, frędzelkowatego, błoniastego, zielonkawego okwiatu i pięciu do sześciu (do 12) pręcików z krótkimi nitkami i dużymi żółtymi pylnikami. Zebrane w długie, zwisające, cylindryczne kwiatostany z 10 lub więcej kwiatami. Wyrastają pojedynczo lub w grupach po 2-3 na wierzchołkach zeszłorocznych pędów lub w dolnej części młodych pędów. Owocem dębu pospolitego jest żołądź (orzech). Nagi, jajowaty, zatopiony do 1/3 długości w płytkim kielichu (0,5-1 cm długości). Kwitnienie: w kwietniu-maju (w okresie kwitnienia liści i wzrostu młodych pędów). Dojrzewanie owoców: wrzesień/październik.

Surowiec

Najczęściej do celów leczniczych zbiera się korę, rzadziej owoce (żołędzie), liście, młode gałązki i opiłki liści. Kora jest zbierana w czasie ruchu soków, który zbiega się z otwarciem pąków, w kwietniu lub maju. Wykorzystywane są wyłącznie młode drzewa bez pęknięć i podrostów o średnicy pnia 10-20 cm. Korę suszy się w temp. do 60 st C. Żołędzie, liście i młode gałązki suszy się w temperaturze pokojowej, warto je potem podsuszyć w lekko ogrzanym piekarniku. Żołędzie dobrze jest zmielić po wysuszeniu, a następnie uprażyć na patelni lub blasze na jasno-brązowy kolor (nie spalić !). Pędy pozyskuje się wiosną, wraz z pączkami lub młodziutkimi liśćmi. Liście zbiera się w pod koniec maja i w czerwcu.

Skład chemiczny

Liście, gałązki i kora zawierają garbniki (w korze do 20%, w liściach i gałązkach – do 12%), trójterpeny, flawonoidy (kwercetyna), kwas galusowy i elagowy, katechinę, pektyny, żywice fenolowe, a w niej alkohol fenolowy, fitoncydy, pentozy, fitochinony (liście i pędy).
Żołędzie zawierają 37% skrobi, 7% cukrów, 7-9% garbników, flawonoidy, 6-7% białek, tłuszcze (do 17%) i saponiny.

Działanie

Kompleks substancji biologicznie czynnych kory dębu ma działanie powlekające, ściągające, przeciwwysiękowe, immunostymulujące, przeciwzapalne i przeciwbakteryjne. Garbniki, współdziałając z białkami, tworzą warstwę ochronną, która zabezpiecza tkanki przed miejscowym podrażnieniem, zapobiegają rozwojowi patogenów. Kora dębu uszczelnia i wzmacnia naczynia krwionośne, przyspiesza krzepnięcie krwi, pobudza procesy gojenia ran.

Układ pokarmowy: Wodne i alkoholowe wyciągi z liści dębu nie podrażniają błon śluzowych i nie upośledzają trawienia. Mają właściwości ściągające i przeciwzapalne, antyseptyczne, przeciwgnilne i antyfermentacyjne. Przydatne w leczeniu nieżytów przewodu pokarmowego. Z jednej strony usuwają przekrwienie błon śluzowych, odkażają, obkurczają naczynia krwionośne, hamują wysięki, lekko “utwardzają” wierzchnią warstwę śluzówki (właściwości ochronne), z drugiej nie powodują zobojętnienia enzymów i nie hamują procesów trawiennych, przez co są szczególnie przydatne przy niestrawności połączonej z biegunką oraz w chorobie wrzodowej, polipach i owrzodzeniach oraz brodawczakach jelit. W nieżycie żołądka i jelit, zapaleniu okrężnicy, kolce jelitowej, biegunce, krwawieniach w przewodzie pokarmowym, zatruciach grzybami, solami miedzi i ołowiu (składniki dębu wiążą wiele toksyn i metabolitów szkodliwych).

Przeciwkrwotocznie: Preparaty dębu polecane były od dawna jako środek przeciwkrwotoczny, zmniejszający obfitość krwawień miesiączkowych, zapobiegający krwotokom wewnętrznym, z nosa, ran, hemoroidów itd. Młoda kora i liście kasztanowca, czy młode liście dębu zwiększają krzepliwość krwi i zwiększają wytrzymałość naczyń przez dostarczanie witaminy K i bioflawonoidów (stabilizujących śródbłonki). Kora dębu dzięki zawartości garbników i flawonoidów obkurcza naczynia krwionośne i powoduje wytrącanie białek, ale tylko przy bezpośrednim kontakcie z tkanką (tkanka sącząca, krwawiąca, krew, limfa). Samo picie odwaru z kory dębu nie ma wpływu na czas krzepnięcia krwi krążącej. Dlatego zalecanie kory dębu, np. przy krwotokach z nosa nie ma sensu, chyba że użyje się taki odwar do płukania jamy nosowej, aby wpłynąć bezpośrednio na nabłonki i naczynia w niej znajdujące się. Także krwotoku z płuc, krwawień śródmiąższowych dąb nam z pewnością nie zatrzyma.

Choroby układu oddechowego: Odwar z kory młodych pni i gałęzi dębu stosowany jest jako płukanka w medycynie przy chorobach jamy ustnej, gardła i krtani (zapalenie dziąseł, zapalenie jamy ustnej, przewlekłe zapalenie migdałków, zapalenie gardła), w nieświeżym oddechu.

Choroby nerek i pęcherza moczowego: Jako roślina lecznicza dąb jest zalecany przy chorobach pęcherza moczowego, dróg moczowych i nerek. Zapalenie dróg moczowych, obecność krwi w moczu, krwawienie z nerek, itp. Przy częstym oddawaniu moczu może być stosowany jako mieszanka kory i liści oraz napar z kory. Właściwości lecznicze liści dębu pomagają przy nocnym nietrzymaniu moczu, w odmiedniczkowym zapaleniu nerek, częstomoczu.

Dla kobiet: Wykorzystanie właściwości dębu okazało się skuteczne w chorobach żeńskich narządów płciowych. Wewnętrzne leczenie naparem z kory jest przeprowadzane w krwawieniach macicy, obfitym i bolesnym miesiączkowaniu, procesach zapalnych narządów rodnych. Aby osiągnąć szybszy i bardziej długotrwały efekt, można również stosować irygacje z odwaru z kory lub naparu z liści. Ponadto kąpiele, tampony i irygacje z odwaru z kory pomagają na nadżerkę szyjki macicy.

Zewnętrznie

Wodne i wodno-alkoholowe wyciągi z dębu są cenne do okładów i przemywania skóry przy stanach zapalnych, pokrzywce, owrzodzeniach, mokrych wypryskach, łojotoku, sączących ranach. Do przemywania i okładania oczu zmienionych zapalnie. Do płukania włosów przetłuszczających się i bez połysku. Silne odwary wodno-alkoholowe nadają włosom ładny brązowy odcień i przytłumiają siwiznę (wielokrotnie stosować przez dłuższy czas).
Ekstrakty z dębu są składnikiem preparatów do higieny intymnej, kosmetyków dla cery tłustej i trądzikowej, preparatów do pielęgnowania włosów przetłuszczających się. Sproszkowana kora dębu i ekstrakty z dębu wchodzą w skład naturalnych farb do włosów i szamponów koloryzujących (mieszanki, np. z henną, korą kasztanowca, kurkumą, cynamonem, korą i łupiną orzecha włoskiego).
Nasiadówki, lewatywy, irygacje z mocnego odwaru z kory lub liści dębu – w leczeniu upławów, świądu, hemoroidów, grzybicy, infekcji bakteryjnych, stanów zapalnych. Ekstrakty z kory dębu są składnikiem preparatów do spryskiwania, smarowania i przemywania dziąseł, skóry narządów płciowych, odbytu, ran, oparzeń.

Stany zapalne skóry i błon śluzowych, oparzenia, rany, owrzodzenia, opryszczka, liszaje, odparzenia, trądzik, łojotok, upławy, mokre wypryski, potówka, odleżyny, czyraki, afty, nadmierna potliwość stóp, zapalenie odbytu, hemoroidy. Jako płukanki, nasiadówki, lewatywy, okłady, przemywanie.

Proszek z kory dębu jest doskonałym suchym opatrunkiem na wrzody i zakażone rany. Odwar z dębu stosuje się w postaci okładów i balsamów na owrzodzenia, rany, wrzody, oparzenia, odmrożenia, choroby skóry (egzema itp.) oraz jako kąpiel dla stóp przy silnym poceniu. W chorobach ginekologicznych (zapalenie sromu i pochwy, nadżerki szyjki macicy i ścian pochwy). Szczeliny odbytu, hemoroidy, wypadanie odbytnicy z odwaru zrobić lecznicze lewatywy, płukanki, aplikacje, siedzące kąpiele.

Choroby skóry: W medycynie, dąb jest szeroko stosowany w różnych chorobach skóry. Odwar z kory w postaci płukanek, balsamów, kąpieli, wanien zalecany przy dermatozach alergicznych, egzemach, świerzbiączkach, czyrakach, krostach itp. Również przy sączącym się wyprysku sprawdzone balsamy z wykorzystaniem zbioru składającego się z kory dębu i sosny.

Rany, skaleczenia, oparzenia: Lecznicze i dobroczynne właściwości liści dębu, kory i gałązek dębu przynoszą korzyści w przypadku różnych uszkodzeń skóry. Preparaty z galeną stosowane na zranione obszary skóry tworzą warstwę ochronną, która zapobiega miejscowemu podrażnieniu, zmniejszając tym samym stan zapalny i ból. Odwar z kory stosowany jest w postaci płukanek, przemywań, balsamów do leczenia ran, w tym ropnych, oparzeń, odmrożeń, odleżyn, popękanej skóry itp. Dobre efekty uzyskuje się stosując maść z mieszanki kory dębu i pączków topoli czarnej.
Świeże liście polecane są jako okłady na skaleczenia i rany, po wcześniejszym rozgnieceniu ich na miazgę.

Preparaty – dr Różański

Odwar z kory lub liści dębu: 1 łyżkę rozdrobnionego surowca zalać 1 szklanką wody, doprowadzić do wrzenia, następnie do zagotowania, gotować od 5 do 30 minut, odstawić na 20-30 minut, przecedzić. Pić 1-4 razy dz. po 100 ml. Na końcu gotowania można dodać alkohol 40-60% w ilości 50 ml dla polepszenia ekstrakcji (wtedy zostawić po gotowaniu pod przykryciem na 30-40 minut, po czym przecedzić). Pić po 100-200 ml 2-4 razy dziennie, zależnie od potrzeby i rodzaju schorzenia. Używać także do okładów, płukanek, irygacji, przemywania.

Ekstrakt dębowy: 1 część świeżej rozdrobnionej kory dębu, rozdrobnionych gałązek lub świeżych rozdrobnionych liści dębu zalać 1 częścią gorącej (nie doprowadzać do zagotowania, lecz podgrzać) mieszaniny złożonej z glicerolu i alkoholu 40-60% (1:1), odstawić w szczelnym słoju na 7 dni, codziennie wstrząsając. Wycisnąć, przecedzić. Stosować do płukania jamy ustnej i gardła (1 łyżka na 1/2 szklanki wody ciepłej), pędzlowania zajadów, pleśniawek, zapalnie zmienionego języka i dziąseł, do smarowania skóry (wypryski, rany sączące, ugryzienia owadów), pędzlowania zapalnie zmienionego odbytu i pochwy (można rozcieńczyć wodą lub naparem rumiankowym 1:1). Doustnie 5 ml 2-4 razy dziennie przy zaburzeniach trawiennych, kwaśnym odbijaniu (zgaga), wzdęciach.
Nalewka dębowa: 1 część suchego lub świeżego surowca zalać 3-5 częściami alkoholu 40-60% lub wina wytrawnego. Odstawić na przynajmniej 7 dni, przefiltrować. Zażywać 1 raz dziennie po małym kieliszeczku przy niestrawności, zgadze, bólu brzucha lub 2-3 razy dziennie po 5-10 ml na wodzie lub naparze rumiankowym przy zaburzeniach trawiennych i biegunce.
Silnie sproszkowana kora i liście dębu służą jako zasypka na skórę (zasuszająca, przeciwzapalna).

Kawa żołędziowa gorzka: 1 łyżkę kawy żołędziowej i 1 łyżkę kawy prawdziwej zalać 250 ml wody; gotować 3 minuty i odstawić na 10 minut; przecedzić; pić gorzką przy niestrawności, biegunce, wzdęciach, nieżytach przewodu pokarmowego.
Kawa żołędziowa słodka: 1 łyżkę kawy żołędziowej (można dodać 1 łyżeczkę kawy prawdziwej) zalać 1 szkl. wody, gotować 3 minuty, odstawić na 10 minut; przecedzić; osłodzić miodem, dolać mleka lub śmietanki. Pić przy przeziębieniu, chorobach zakaźnych, nieżytach układu oddechowego, kaszlu i osłabieniu. Działa wykrztuśnie, przeciwzapalnie, przeciwbiegunkowo, moczopędnie, odżywczo i wzmacniająco.

Rp. Zasypka dębowa: Sproszkowana kora lub liście dębu (zmielić w młynku) – 1 cz. (np. 1 łyżka)
Zasypka Linomag lub Alantan – 3 cz. (np. 3 łyżki)

Przeciwwskazania

Wewnętrzne podawanie preparatów z kory jest przeciwwskazane w przypadku zaparć oraz nadmiernej krzepliwości krwi.

W kuchni

Dąb i jego dobroczynne właściwości znalazły zastosowanie w przemyśle spożywczym. Palone żołędzie są substytutem kawy. Często do parzenia takiej kawy miesza się żołędzie z korzeniem cykorii. Takie napoje mają nie tylko wartość odżywczą, ale również właściwości lecznicze.

Poza tym obrane i zmielone na mąkę żołędzie używane są do wypieków, a także do wyrobu skrobi. Liście często dodaje się jako dodatek przyprawowy do kiszonych warzyw, zwłaszcza ogórków.

Drewno dębowe

Drewno dębowe, z którego produkuje się beczki, jest również cenne w produkcji żywności. Zawarte w nim specjalne substancje – garbniki, podczas przechowywania napojów, nadają im szczególny smak i aromat. Beczki dębowe służą przede wszystkim do przechowywania wina i koniaku, a także piwa, spirytusu, octu i oleju.

Źródła:

https://kiberis.ru
www.rozanski.li
www.gramzdrowia.pl
https://lektrava.ru
https://herbana.world
https://ecoportal.info
https://www.kladovayalesa.ru

Dodaj komentarz

Twój adres email nie zostanie opublikowany. Pola, których wypełnienie jest wymagane, są oznaczone symbolem *