Borówka brusznica

borówka brusznica

Borówka brusznica – Vaccinium vitis-idaea

Wiele krajów zna legendę o borówkach, która w starożytności próbowała wyjaśnić, skąd w tej małej jagodzie rosnącej na ubogiej glebie tyle pożytecznych substancji. Opowiada się o jaskółce, która nosiła w dziobie żywą wodę. Ptak marzył o nawadnianiu ludzi tym magicznym płynem i dawaniu im nieśmiertelności. Ale jaskółka została użądlona przez osę. Z bólu ptak otworzył dziób i żywa woda wylała się na zewnątrz. Życiodajne krople spadły na trzy rośliny – sosnę, cedr i borówkę. Od tego czasu stały się one roślinami zimozielonymi i mają właściwości lecznicze. Niektórzy mogą powiedzieć, że to tylko piękna bajka, za którą nie kryje się ani odrobina prawdy. Ale jest w tej opowieści trochę prawdy, a polega ona na tym, że borówki naprawdę mają niesamowitą życiodajną moc. A wszystko to dzięki bogatemu składowi chemicznemu tych leśnych jagód.

Borówka brusznica rośnie w lasach iglastych i mieszanych, w górskich i nizinnych tundrach, zwłaszcza w lasach sosnowych i sosnowo-świerkowych, na trawiastych polanach i alpejskich łąkach, czasem na bagnach. Preferuje gleby ubogie, kwaśne, o różnym stopniu wilgotności i składzie chemicznym. Plon liści zależy od typu lasu, jasności, siedliska, kwasowości i wilgotności gleby.

Opis botaniczny

Borówka jest wiecznie zielonym krzewem o wysokości 5-25 cm z płożącym się kłączem. Liście są wieloletnie, krótkoogonkowe, naprzemianległe, eliptyczne, twarde, skórzaste, bez połysku. Brzegi liści są nieco zaokrąglone ku spodniej stronie, liście od góry ciemnozielone i błyszczące, od spodu bledsze i matowe, pokryte ciemnobrązowymi, plamistymi włoskami gruczołowymi o klubowym kształcie. Liście zimują pod śniegiem. Młode pędy są łodygowe. Kwiaty są drobne, z białą lub różową koroną o liliowym kształcie, ułożone w gronie od dwóch do ośmiu kwiatów. Kwitnie w maju-czerwcu. Owocem jest prawie kulista, wielonasienna jagoda. Owoce z początku białe, potem jasnoczerwone, dojrzałe ciemnoczerwone, o średnicy do 8 mm. Owocuje na przełomie sierpnia i września począwszy od 10-15 roku życia. Żywotność do 300 lat.
Borówka brusznica często mylona jest z mącznicą lekarską (płoży się po ziemi, listki po spodniej stronie mają delikatną siateczkę wiązek przewodzących – nerwację; owoce wewnątrz są białawe, mączystej.

Surowiec

Surowcem zielarskim jest liść i owoc borówki brusznicy. Liść można kupić w aptekach i w sklepach zielarskich (opak. 20, 25 i 50 g). Liście zbiera się w czasie lub w początkach kwitnienia, bądź też w czasie pozyskiwania owoców. Zbiera się tylko liście przezimowane, ponieważ młode liście z bieżącego roku po wysuszeniu czernieją. Zczerniałe liście są bezużyteczne. Owoce jędrne suszy się najpierw w normalnej temp, gdy ulegną pomarszczeniu dosusza się je w otwartym piekarniku ogrzanym do temp. 80 st C. Liście suszy się w temp. 20-30 st C. Suche surowce trzeba zmielić. Liście borówki można przechowywać zapakowane do 3 lat.

Skład chemiczny

Liście posiadają glikozydy fenolowe – arbutynę i metyloarbutynę, związki flawonoidowe, np. izokwercetynę, garbniki katechinowe, kwasy organiczne – kw. chinowy, triterpeny, sole mineralne (dużo manganu) i witaminy.
Owoce zawierają wit. C, wit. A, wit. P, wit. B, wit. B2, cukrowce, kw. jabłkowy, sole mineralne (potasu, wapnia, żelaza, fosforu i manganu), pektyny, garbniki, pochodne kwasu salicylowego, kw. cytrynowy i octowy.

Działanie i zastosowanie

Bogactwo substancji biologicznie czynnych w liściach i jagodach borówki brusznicy decyduje o wszechstronności ich zastosowania. Oprócz właściwości moczopędnych i przeciwbakteryjnych, roślina ma właściowści ściągające, przeciwzapalne i żółciopędne. Borówka ma zdolność wzmacniania sił obronnych organizmu i nasycania organizmu witaminami. Zioło wzmacnia działanie antybiotyków. Leczniczy wpływ na układ moczowy borówka zawdzięcza arbutynie – związkowi fenolowemu, który występuje w liściach rośliny. Arbutyna dezynfekuje układ moczowy: działa przeciwbakteryjnie, przeciwgrzybiczo, pierwotniakobójczo, przeciwwirusowo i ściągająco. W medycynie ludowej stosuje się zarówno owoce brusznicy, jak i jej liście.

Liście

Liście brusznicy działają podobnie jak liście mącznicy lekarskiej: moczopędnie, silnie odkażająco na drogi moczowe i przewód pokarmowy, rozkurczowo, przeciwbiegunkowo, przeciwzapalnie, żółciopędnie i przeciwkrwotocznie. Nalewki z liści borówki brusznicy mają silniejsze działanie moczopędne niż napary z mącznicy lekarskiej, ponieważ zawierają mniej od mącznicy garbników.

Borówka brusznica działa na układ moczowy. W trakcie kuracji preparatami z borówki drogi moczowe oczyszczają się z flory bakteryjnej i produktów zapalnych, wraz z moczem wyprowadzane są resztki azotu, mocznik, kreatynina, normalizuje się również ogólne badanie moczu, znikają zjawiska dyzuryczne. Liście borówki stosuje się w chorobach nerek, pęcherza i dróg moczowych (odmiedniczkowe zapalenie nerek, zapalenie pęcherza moczowego, zapalenie cewki moczowej, kamica moczowa skąpomocz, nocne nietrzymanie moczu u dzieci).

Na przewód pokarmowy wyciąg z liści brusznicy również działa odkażająco i antyseptycznie, przeciwzapalnie, przeciwkrwotocznie, przeciwbiegunkowo i ściągająco. Łagodzi skurcze mięśni gładkich. W nieżytach żołądka i jelit, biegunkach gnilnych, wzdęciach i przewlekłych zaparciach, w cukrzycy, zapaleniu błony śluzowej żołądka z obniżoną czynnością wydzielniczą, w kamicy żółciowej. Stosuje się liść brusznicy.

Dłużej zażywane przetwory z brusznicy uszczelniają i wzmacniają naczynia krwionośne i zmniejszają ryzyko wystąpienia krwotoków z nosa, wylewów krwi w gałce ocznej oraz wspomagają gojenie wrzodów żołądka i dwunastnicy.

Wskazaniem do stosowania naparu jest również stan zapalny układu płciowego, w tym również gruczołu krokowego. W mieszance z innymi roślinami liście borówki brusznicy stosuje się przy gruczolaku prostaty, a także w ostrym i przewlekłym zapaleniu gruczołu krokowego.

Liście i łodygi leżakowane w alkoholu mogą być stosowane w leczeniu bólów głowy, chorób układu oddechowego i przeziębień. W przeziębieniu zioło działa jako środek antyseptyczny i bakteriobójczy. Gorąca herbata na bazie liścia borówki ma właściwości przeciwgorączkowe. Podwyższona temperatura ciała jest obniżana przez pocenie się i zwalczanie patogennej mikroflory.
Odwar z liści borówki brusznicy stosuje się przy cukrzycy, reumatyzmie i podagrze (sprzyja rozpuszczaniu i wydalaniu kamieni). Herbata „borówka” jest dobra do przywrócenia sił, łagodzi zmęczenie.

Owoce

Dzięki zawartemu w owocach kwasowi benzoesowemu, który zapobiega procesowi fermentacji, świeże jagody długo się nie psują i zachowują swoje substancje biologicznie czynne. W wyniku moczenia i fermentacji owoców uzyskuje się wodę borówkową, która ma właściwości przeciwrobaczne wobec tasiemców (pasożytów) i giardii.

Owoc brusznicy działa lekko moczopędnie, ściągająco, odżywczo i przeciwbiegunkowo. Odkaża przewód pokarmowy i drogi moczowe.

Jagody borówki są stosowane jako źródło witamin przy grypie i przeziębieniach. Stosowane są w profilaktyce i leczeniu hipo- i awitaminozy jako składnik herbatek witaminowych. Mają właściwości bakteriobójcze, napotne, regenerujące, a kwas benzoesowy i fitoncydy wykazują silne działanie antyseptyczne. Jagody i sok z borówek hamują rozwój grzybów.

W zapaleniu żołądka z obniżoną kwasowością, zapaleniu jelita grubego, biegunkach i braku apetytu.

Dzięki zdolności do normalizowania procesów metabolicznych, jagody borówki brusznicy pozwalają utrzymać poziom cukru we krwi na stałym poziomie. Borówka ma właściwości podnoszące poziom hemoglobiny, zapobiega i łagodzi anemię. Nieznacznie obniża ciśnienie krwi. Sok z owoców stosuje się przy miażdżycy. W chorobie zwyrodnieniowej stawów, podagrze, osteochondrozie, wszelkich zmianach chorobowych stawów i chrząstek, borówki pomagają złagodzić ból i dyskomfort przy poruszaniu się. Odwary stosuje się nie tylko wewnętrznie, ale również zewnętrznie w postaci okładów. Jagody rośliny są stosowane także w celu poprawy ostrości widzenia.

Te kobiety, dla których cykl menstruacyjny jest wyjątkowo bolesny, doskonale znają zalety borówki brusznicy. Czerwone jagody złagodzą ból w krytycznych dniach miesiączki. Napoje w postaci odwarów i naparów pomagają w leczeniu stanów zapalnych układu moczowo-płciowego. Owoce borówki są prawdziwym ratunkiem dla kobiet w okresie menopauzy. Pomogą zapobiec zastojom żylnym, poradzić sobie z początkami nerwicy i zmniejszyć ataki potliwości.

Kobiety w ciąży, przed zażyciem jakiegokolwiek środka ziołowego powinny skonsultować się z lekarzem. Borówka jest jednak jednym z niewielu środków przeciwgorączkowych i przeciwwirusowych dopuszczonych do stosowania w ciąży. Witamina C, na przykład, wspomaga układ odpornościowy i zmniejsza prawdopodobieństwo wystąpienia stanów zapalnych, a witaminy z grupy B wspierają zachowanie równowagi emocjonalnej. Napary z liści borówki zwiększją poziomu hemoglobiny i łagodzą obrzęki w ostatnich miesiącach ciąży. W okresie laktacji napoje z borówki utrzymują piersi w zdrowiu. Główne użyteczne właściwości jagód w czasie ciąży to zdolność do łagodzenia zatrucia, zwalczania nadciśnienia, nerwicy, niedoboru odporności, niedokrwistości i uzupełnianie braków pierwiastków śladowych w organizmie.

Borówka pomaga także mężczyznom. Ma zdolność do łagodzenia stanów zapalnych układu moczowo-płciowego i ratuje organizm mężczyzn przed patologiami w tym obszarze. Dżem z jagód jest przydatny jako środek zapobiegawczy przeciwko zapaleniu prostaty.

Zewnętrznie

Przemywanie naparem skóry hamuje łojotok, zmniejsza stany zapalne skóry, zmniejsza rumień, obkurcza rozszerzone naczynia krwionośne i pory, rozjaśnia cerę przez hamowanie tworzenia pigmentu. Działa niewątpliwie antybakteryjnie i fungistatycznie na skórę. Zewnętrznie świeże pogniecione jagody używano do gojenia oparzeń (okłady z papki). Przy problemach skórnych (egzema, łuszczyca) miąższ z owoców nakłada się na uszkodzone obszary skóry właściwej. Świeżo wyciśnięty sok w postaci okładów jest pomocny w leczeniu świerzbu i opryszczki.

Maseczki przygotowane na bazie owoców, posiadają właściwości nawilżające i napinające, dzięki unikalnemu składowi pomagają w walce z pierwszymi zmarszczkami. Są one przydatne w młodym i dojrzałym wieku. Enzym arbutyny zawarty w liściach ma zdolność redukowania procesów hiperpigmentacji skóry związanych z wiekiem. Arbutyna jest enzymem odpowiedzialnym za pigmentację skóry. Stężenie arbutyny zmniejsza się u osób starszych. Borówki mogą służyć jako źródło tego enzymu. Będą przydatne do utrzymania zdrowej pigmentacji skóry. Borówki mogą być spożywane wewnętrznie oraz jako naturalny kosmetyk przywracający koloryt skóry.

Dla utrzymania higieny jamy ustnej i zapobiegania paradentozie po umyciu zębów przydatne jest płukanie jamy ustnej naparem z liści. Dzięki swoim właściwościom przeciwzapalnym i antybakteryjnym (jak kwercetyna), zabija bakterie powodujące choroby przyzębia.

Przeciwwskazania

Borówka posiada jedną niezwykle szkodliwą właściwość. Żadna inna roślina nie ma takiej skłonności do gromadzenia substancji radioaktywnych. Stanowi to duże zagrożenie dla organizmu. Dlatego należy jeść tylko te jagody, które zostały zebrane jak najdalej od autostrad, cmentarzy i kompleksów fabrycznych. Owoc ten może być również szkodliwy dla osób ze zwiększoną funkcją wydzielniczą żołądka, dlatego wrzodowcom zaleca się powstrzymanie się od jego spożywania. Borówka nie powinna być spożywana także przez osoby z niskim ciśnieniem krwi.

W kuchni

Borówka od zawsze była wykorzystywana w kompozycji tradycyjnych potraw. Jako deser proponowano musy, kompoty i konfitury, dodawano do pieczywa i robiono z niej galaretki. Cukrowane jagody były przysmakiem dzieciństwa. W zimie z piwnicy wynoszono kiszoną kapustę i moczone jabłka z borówką (służyła jako środek konserwujący i smakowy). Marynaty i sosy do dań mięsnych były przepyszne.

Przetwory dr Różański

Napar 5% można pić w ilości 1 szklanki dziennie, małymi porcjami, a w przypadku niestrawności i biegunki co 2 godziny po 100 ml.

Napar z liści: 2 łyżki liści zalać 2 szkl. wrzącej wody; odstawić na 30 minut; przecedzić. Pić 4-6 razy dz. po 100 ml.

Nalewka z liści: pół szkl. suchych, rozdrobnionych liści zalać 400 ml wódki; macerować 14 dni; przefiltrować. Zażywać 4 razy dz. po 10 ml w 50 ml wody. Watką zmoczoną w nalewce przemywać skórę tłustą z trądzikiem młodzieńczym, pryszcze, owrzodzenia, odparzenia, rany, oparzenia, liszaje, liszajce, sączące. wypryski i opryszczki.

Napar, odwar i nalewka z suchych owoców działają przeciwbiegunkowo, przeciwgorączkowo, przeciwbakteryjnie, moczopędnie i przeciwzapalnie.

Nalewka z owoców: pół szkl. suchych mielonych owoców zalać 400 ml wódki; macerować 14 dni; przefiltrować. Zażywać 3-4 razy dz. po 15 ml w 50 ml wody.

Napar z owoców: 2-3 łyżki owoców zalać 400 ml wrzącej wody; odstawić na 20 minut; przecedzić; jeżeli nie leczymy biegunki to posłodzić miodem. Pić 3-4 razy dz. po 150-200 ml. Jeżeli chcemy odwar to należy owoce pogotować 3-5 minut.

Źródła:

www.gramzdrowia.pl
www.rozanski.li
https://lektrava.ru
https://herbana.world
https://fructberry.com
https://www.1000listnik.ru
https://www.kladovayalesa.ru
https://foodandhealth.ru

Dodaj komentarz

Twój adres email nie zostanie opublikowany. Pola, których wypełnienie jest wymagane, są oznaczone symbolem *